Plastik çatal, kaşık, pipet tarih oluyor

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak amacıyla tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzını yasaklamaya hazırlanıyor. Plastik çatal, bıçak, tabak, pipet ve kulak pamukları gibi ürünleri kapsayan düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi hedefleniyor.

Yeni yönetmelikle hem çevresel etkilerin azaltılması hem de atık yönetim maliyetlerinin düşürülmesi amaçlanıyor. Düzenleme sayesinde yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımının engellenmesi ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi planlanıyor.

Yönetmelik Hazırlıkları Tamamlanma Aşamasında

Bakanlık, 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası kapsamında yürüttüğü çalışmalar doğrultusunda yeni yönetmeliğin hazırlıklarını tamamlamak üzere.

Taslağın kısa süre içinde kurumların görüşüne açılması, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından son halinin verilmesi bekleniyor.

Hangi Ürünler Yasaklanacak?

Hazırlanan düzenleme kapsamında çevreye zarar veren birçok tek kullanımlık plastik ürünün piyasaya arzının sona erdirilmesi planlanıyor. Yasak kapsamına girmesi öngörülen başlıca ürünler şunlar:

• Plastik çatal, bıçak, kaşık ve yemek çubukları
• Plastik tabaklar
• Plastik pipetler
• Plastik çubuklu kulak pamukları
• Genleştirilmiş polistirenden (EPS/köpük) gıda ve içecek kapları
• Plastik içecek bardakları

Bu ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi çevre dostu alternatiflerin kullanımının teşvik edilmesi planlanıyor.

Gelecek Dönemde Yeni Kısıtlamalar da Gelebilir

Bakanlık, ilerleyen süreçte bazı ürünler için de kısıtlama veya işaretleme uygulamaları getirmeyi hedefliyor. Bunlar arasında:

• Kısmen plastikten üretilmiş içecek bardakları
• Plastik içeren gıda kapları
• Kargo poşetleri
• Islak mendiller ve temizlik havluları

yer alıyor.

Türkiye’de Plastik Tüketimi Yüksek

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye’de 2022 yılında 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi.

Bu miktarın içinde:

• 155 bin ton plastik içecek şişesi
• 120 bin ton plastik bardak
• 63 bin ton gıda kabı
• 32 bin ton plastik çatal-kaşık
• 25 bin ton plastik tabak
• 10 bin ton pipet

gibi ürünler bulunuyor.

Toplumun Büyük Bölümü Kısıtlamayı Destekliyor

TÜİK ile yapılan araştırmaya göre vatandaşların önemli bir kısmı tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasını destekliyor.

• Katılımcıların %77,65’i plastik kullanımının azaltılmasını destekliyor.
• %76,40’ı bazı ürünlerin kısıtlanmasını faydalı buluyor.
• %60,02’si ise yasaklanmasını destekliyor.

Araştırmaya katılanların büyük çoğunluğu da yasak veya kısıtlama halinde kağıt, karton, ahşap ya da cam gibi alternatif ürünlere yönelmeye hazır olduğunu belirtiyor.

Avrupa’da Benzer Uygulamalar Var

Düzenleme, Avrupa’da yürürlükte olan uygulamalara da uyum sağlamayı amaçlıyor. Avrupa Birliği tarafından 2019 yılında kabul edilen Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında birçok ülke benzer yasakları hayata geçirdi.

Fransa, Almanya, İspanya, Hollanda ve İrlanda gibi ülkeler tek kullanımlık plastik ürünleri yasaklayan veya ek vergilerle kullanımını azaltan uygulamalar yürürlüğe koydu.